بيشترين جلوه تاريخ موزه داري ايران را در ايجاد موزه ايران باستان بايد جستجو كرد. اين موزه با 2744 متر زير بنا به دليل قدمت اشيا، در زمره يكي از موزه هاي مادر دنيا محسوب مي شود كه به سال 1316 خورشيدي افتتاح گرديد.

طراحي ساختمان اين موزه به عهده " آندره گدار " فرانسوي بود و شكل ظاهري ساختمان الهام گرفته از طاق كسري انوشيروان ساساني است.

اين موزه در برگيرنده آثار مختلفي از هزاره ششم پيش از ميلاد تا دوران مختلف اسلامي است كه در دو طبقه به نمايش در آمده است.طبقه اول به آثار پیش از تاریخ و دوره تاریخی اختصاص دارد و در طبقه دوم آثار دوران اسلامی به نمایش گذاشته شده است; نوع موزه باستان شناسی و نوع آثار آن شامل آثار سفالی متعلق به هزاره های پیش از میلاد ، آثار فلزی متعلق به هزاره اول پیش از میلاد ، برنزهای لرستان و غنی ترین آثار متعلق به هخامنشی،ساسانی و دوران اسلامی است.

این موزه در ابتدای خیابان ۳۰ تیر، در خیابان امام خمینی تهران واقع است. دولت ایران دستور ساخت این موزه در ۲۱ اردیبهشت سال ۱۳۱۳ ه.ش. به معمار فرانسوی، آندره گدار، ابلاغ کرد.

برگرفته از سایت http://www.allmuseums.com و http://www.cloob.com

کاخ ابیض

در اواخر سلطنت ناصرالدين شاه، شاه سلطان عبدالحميد، پادشاه عثماني، مقداري اثاثيه ارزشمند و گرانبها براي شاه ايران فرستاد. چون در آن هنگام تقريبا همه كاخها و تالارهاي سلطنتي با تابلوها و اثاثيه متعدد پر و آراسته شده بود از اين رو ناصرالدين شاه تصميم گرفت در گوشه جنوب غربي محوطه گلستان، كه سابقا محل كلاه فرنگي يا برج آغامحمدخاني بود، كاخ جديدي بنا نمايد و هداياي سلطان را درآن جاي دهد.

 
اين بنا به علت سفيدي رنگ نماي ساختمان كه بشيوه  بناهاي قرن 18 اروپا گچبري و نماسازي شده و نيز به سبب آنكه پله ها و ازارهاي سرسراي كاخ مرمر سفيد رگه دار بود كاخ ابيض ناميده شد. كاخ ابيض از همان ابتداي بناي خود به محل اشتغال صدراعظمها اختصاص يافت و جلسات هيئت دولت تا سال 1333 شمسي در اين كاخ و در تالار سلطان عبدالحميد تشكيل ميشد .

در سال 1344 به سبب تاجگذاري محمدرضا شاه پهلوي در ضلع غربي و نيز طبقه پايين ساختمان تغييراتي بوجود آمد و از سال 1347 به موزه مردم شناسي تبديل گرديد.

 

 

عمارت بادگیر

عمارت بادگير در زمان فتحعلي شاه درضلع جنوبي باغ گلستان ساخته شد. ولي در زمان ناصرالدين شاه تصرفات عمده ئي در آن انجام گرفت و به شكل امروزي درآمد.

در زير تالار وعمارت مذبور حوضخانه وسيعي وجود دارد كه در چهار گوشه آن چهار بادگير بلند پوشيده از كاشيهاي معرق، آبي، زرد و سياه با قبه هاي زرين ساخته شده است و هواي حوضخانه و تالار و اتاقها بوسيله آنها به خوبي خنك ميشود

 

 خلوت کریمخانی

در گوشه شمال غربي محوطه گلستان، ديوار به ديوار تالار سلام، بنايي سر پوشيده و ستوندار بصورت ايوان سه دهنه اي وجود دارد كه در مركز آن حوض جوشي ساخته شده و بيشتر آب اين قنات شاه از ميانه حوض ميجوشيده است. اين قسمت از كاخ گلستان كه جلو خان يا خلوت كريمخاني ناميده ميشود چنانچه از نامش پيداست  از بناهاي دوره كريمخان زند است و قسمتي از خلوت خانه وي به شمار مي آمده است.

اين بنا ظاهرا در سال1173 هـ.ق احداث گرديده و در زمان ناصرالدين شاه، كه بناي جديد تالار سلام ساخته ميشده است، قسمت اعظم آن تخريب گرديده و امروزه تنها بخشي از آن باقي مانده است.

 

 

 

 تالار الماس

در سمت جنوبي محوطه كاخ گلستان بعد از عمارت بادگير، تالار الماس قرار دارد. بنياد و اساس اين تالار در زمان فتحعلي شاه نهاده شده ولي در زمان ناصرالدين شاه تغييراتي در ظاهر و تزئينات آن داده اند. اين بنا بمناسبت آئينه كاريهاي داخلي اش بنام الماس خوانده شده است.

در زمان ناصرالدين شاه اغلب طاقها و طاقنماهاي جناغي اين تالار مانند بسياري از طاقهاي ديگر كاخ گلستان به طاقهاي قوسي يا رومي تبديل گرديد وديوارهاي تالار به انواع كاغذ ديواري خارجي پوشانيده شد.

 اين تالار با توجه به آنكه از جمله بناهاي فتحعلي شاهي است به محل موزه آثار و اشياي وي اختصاص يافته و قرار است در زيرزمين آن نيز چاي خانه مجموعه داير گردد.

 

مجموعه نیاوران که شامل چند کاخ و موزه از دوران پهلوی و قاجار است در منطقه نیاوران تهران قرار دارد.
کاخ نیاوران، کاخ صاحبقرانیه، کوشک احمد شاهی، موزه جهان نما و کتابخانه اختصاصی نیاوران، بخش های مختلف این مجموعه را تشکیل می دهد.
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران، واقع در گوشه شمال شرقی باغ نیاوران، کاخ اصلی در مجموعه نیاوران به حساب می آید که در میدان نیاوران تهران واقع شده است.
عملیات احداث این کاخ به دستور محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۳۷آغاز گردید و با وقفه ای که در ساخت آن پیش آمد در سال ۱۳۴۶ به اتمام رسید.
این بنا با مساحتی در حدود ۹۰۰۰ مترمربع در دو طبقه و یک نیم طبقه احداث و در ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شد، اما پس از پایان ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده اش اختصاص یافت.
طراح بنا محسن فروغی بود که طرح خود را بیشتر از معماری ایرانی و تلفیقی از هنر پیش و پس از اسلام الهام گرفته بود. همچنین گچبری توسط استاد عبداللهی، آینه کاری توسط استاد علی اصغر و کاشی کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم پور انجام شده است.
موزه جهان نما
در این گنجینه آثاری از گذشته‌های دور و مجموعه‌ای از آثار هنرهای تجسمی معاصر ایران و جهان به نمایش گذاشته شده است. این موزه در خیابان نیاوران قرار دارد.
کاخ صاحبقرانیه
کاخ صاحبقرانیه کاخ محل زندگی ناصرالدین شاه بود. در حال حاضر این کاخ در ضلع جنوبی مجموعهٔ کاخ‌های نیاوران به عنوان موزه در معرض بازدیدکنندگان قرار دارد.
کوشک احمد شاهی
در اواخر دوره قاجار ساختمانی جهت خوابگاه ییلاقی احمدشاه در میان باغ نیاوران با مساحتی بالغ بر 800 متر در دو طبقه با سقف شیروانی بنا شد که به آن کوشک احمدشاهی گفته می شود.

 

کاخ موزه سعدآباد در دامنه البرز، بین میدان تجریش و دربند، در ضلع جنوبی میدان دربند ساخته شده است و از شرق به خیابان دربند، از غرب به سعدآباد و زعفرانیه و از جنوب به نظامیه منتهی می‌شود. 
مساحت فعلی سعدآباد در حدود ۴۰۰ هکتار است‌. ساخت آن به درخواست رضا شاه پهلوی به منظور تهیه محلی ییلاقی برای خود انجام گرفت‌. امیر لشکر خدایار باغ بزرگی را در کرج برای این امر در نظر گرفت و قرار شد فردی به نام کشتکار از سوی رضا شاه باغ را رؤیت کند. اما این فرد به شاه پیشنهاد کرد تا ییلاق سعدآباد را خریداری کند. در آن زمان اراضی سعدآباد متعلق به سردار اعظم بود. حدود ۴۰۰۰ مترمربع مساحت و دو عمارت بیرونی و اندرونی داشت که توسط رضا رفیع برای رضا شاه خریداری شد. 
بعد از خریداری سعدآباد از سردار اعظم‌ تپه علی‌خان والی نیز از پدر سرتیپ والی به مبلغ ۷۰۰۰ تومان خریداری و سپس کاخ شهوند (سبز) بر آن بنا شد. بعد از مدتی باغ‌های نیمه ویران دیگری‌، توسط افراد رضا خان، از صاحبان آن‌ها خریداری و به تپه علی خان وصل شدند و به تدریج باغ سعدآباد فعلی به وجود آمد. در باغ سعدآباد، در مجموع، 18 کاخ از دوره های قاجاریه و پهلوی ساخته شده است‌. از این میان‌ پنج کاخ‌ بزرگ و بقیه به نسبت کوچک‌تر هستند.که در اینجا اسامی آنها نام برده میشود و توضیحاتی در مورد برخی از آنها داده میشود .
1- کاخ شهوند (کاخ موزه سبز فعلی)
2- کاخ سفید (کاخ موزه ملت)
3- کاخ احمد شاهی (در اختیار بسیج خواهران)
4- کاخ اختصاصی (موزه تاریخ طبیعی سابق در حال حاضر در اختیار نهاد ریاست جمهوری)
5- کاخ ملکه مادر (ساختمان جمهوری)
6- کاخ اسود (سیاه) و موزه هنرهای زببای فعلی
7- کاخ اشرف(موزه ظروف سابق)
8- کاخ غلامرضا
9- کاخ احمدرضا(در اختیار نهاد)
10- ساختمان عبدالرضا(اموراداری سعدآباد)
11- کاخ بهمن پهلوی پسر غلامرضا(مرکز آموزش)
12- کاخ شهرام پسر اشرف (موزه نظامی)
13- کاخ فریده دیبا (در اختیار نهاد)
14- کاخ های قدیم و جدید ولیعهد رضا پهلوی (موزه بهزاد و دفینه)
15- کاخ فرحناز و علیرضا فرزندان محمدرضا شاه (موزه خط و کتابت میرعماد)
16- کاخ لیلا (موزه آبکار)
17- کاخ شمس (موزه مردم شناسی)

بزرگ‌ترین آن‌ها کاخ سفید است‌. کاخ سعدآباد دارای ۱۸۰ هکتار جنگل طبیعی‌، چشمه سارها، باغستان‌، گل‌خانه و ... است‌. 
نگارخانه‌های موجود در کاخ سعدآباد بیش‌تر در کاخ‌های اختصاصی فرزندان محمدرضا شاه احداث شده و معماری آن‌ها به سبک بناهای امروزی است‌.
کاخ شهوند   
کاخ دو طبقه شهوند تنها کاخی است که نمای آن به طور کامل از بیرون پیدا است‌. این کاخ در زمان سردار سپهی‌، در دامنه کمیز دره‌، روی تپه علی‌خان والی ساخته شد. ساخت این کاخ درسال ۱۳۰۱ ش شروع شد و درسال ۱۳۰۷ به پایان رسید. استاد جعفر کاشانی طراح و معمار کاخ بوده و در تزیین آن از هنرمندان و استادان ایرانی بهره گرفته شده است‌. طبقه زیرین آن شامل چند زیر زمین و طبقه بالای آن دارای یک سالن بزرگ آینه کاری است‌. آینه کاری را جعفرخان معمار انجام داده است‌. آن‌چه از شاه در این سالن به جا مانده یک میز و صندلی و زیر سیگاری او است‌. طرف راست سالن آینه دو اتاق وجوددارد که یکی از آن‌ها اتاق کار بوده است‌. دیوار اتاق یک متر ازاره خاتم کاری دارد که از جمله زیباترین خاتم کاری‌های جهان محسوب می‌شود. بالای خاتم کاری قطعه نقاشی‌ای با رنگ و روغن دیده می‌شود. اتاق طرف راست نیز اتاق انتظار است‌. 
سمت چپ سالن نیز دو اتاق است که مقرنس و آینه کاری‌های آن در منتهای ظرافت انجام گرفته است‌. سنگ‌های بنای کاخ شهوند از زنجان و سنگ‌های ستون‌ها ،مجسمه شیر و نیمکت‌ها از خراسان فراهم شده است‌. 
گفته می‌شود پیمان سعدآباد، که ایران مبتکر آن بوده است‌، در ۱۷ تیر ۱۳۱۶ ش‌، با حضور وزرای امور خارجه ایران‌، ترکیه‌، عراق و افغانستان در محل کاخ شهوند در ۱۰ ماده تنظیم شد و به امضا رسید.
کاخ سفید
کاخ سفید بزرگ‌ترین کاخ مجموعه‌، مخصوص پذیرایی از مهمانان خارجی، است‌. رضا شاه کاخ سفید را برای ایام تابستان‌، به منظور پذیرایی از مهمانان رسمی خود ،در نظر گرفته بود. در ساختن این کاخ نظر محمدرضا شاه بسیار مؤثر بود. به عنوان مثال یکی از ستون‌ها به دستور او سه بار خراب شد تا عاقبت با طرح او هماهنگی پیدا کرد. 
این کاخ دو طبقه است‌. طبقه اول شامل سرسرایی در وسط و اتاق‌های متعدد و یک سالن بزرگ است‌و طبقه دوم نیز مانند طبقه اول طراحی شده است‌. دیوارهای اتاق‌ها و سربخاری‌ها از سنگ‌هایی با نقش‌های طبیعی است که در برش و صیقلی کردن آن‌ها دقت فراوانی به کار رفته است‌. سنگ‌های بنای کاخ را از یزد، تفرش و خراسان‌ و سنگ سفید نمای خارج آن را از ولی آباد آورده‌اند. 
کاخ دیگر مجموعه کاخ محمدرضا شاه است که به سبک بناهای تازه ساخته شده و طرح آن با کاخ شهوند و کاخ سفید، که روح ایرانی بر آن‌ها حاکم است‌، اختلاف دارد.
کاخ ملکه مادر   
این بنا در سال 1345 شمسی بریا سکونت مادر شاه سابق یا همسر ضا شاه ساخته شده است و پس از پیروزی انقلاب کاخ مادر به کاخ موزه رجعت و عبرت اختصاص یافت . این موزه دارای دو طبقه و یک زیرزمین است . زیرزمن شامل سالن سینما و دستگاه صوتی و دو طبقه دیگر به سالن غذاخوری و اطاقهای مطالعه و پذیرایی و خواب اختصاص دارد .  کاخ همسر رضا شاه از جمله کاخ‌هایی است که بازدید آن تنها در ۲۲ بهمن‌، سال روز پیروزی انقلاب ،برای عموم آزاداست‌.
کاخ احمدشاهی    
این کاخ، قدیمی ترین کاخ موجود در مجموعه سعد آباد می باشد، که در اواخر سلطنت احمد شاه قاجار و از سال ۱۲۹۷، ساخت آن آغاز و در هنگام وزارت جنگی رضا شاه ساخت بنای آن به پایان رسید. پس از انقلاب، از این محل به عنوان مرکز بسیج خواهران استان تهران استفاده می شده است که قرار است این محل پس از بازپس گیری از بسیج، بازسازی و آماده بازدید عمومی شود. این کاخ، در حال حاضر غیر قابل بازدید می باشد.

موزه‌های موجود در کاخ سعدآباد عبارتند از: موزه نگارگری استاد فرشچیان‌، موزه جهان‌گردی برادران امیدوار، موزه مینیاتور بهزاد، موزه آبکار، موزه پژوهشی مردم شناسی‌، موزه هنرهای زیبا، موزه هنر ملل و موزه خط و کتاب میرعماد.
درهای باغ سعدآباد
1- در نظامیه که رضا شاه بیشتر از این در وارد سعدآباد میشد .
2- در زعفرانیه
3- در خیابان دربند که محمدرضا شاه بیشتر از این در وارد کاخ میشد .
4- در میدان دربند
5- دو در در جعفرآباد
6- در رودخانه
7- در کاخ سفید
در زمان پهلوی اول، سراسر با سعدآباد از رودخانه دربند مشروب میشد . رضا شاه آب رودخانه دربند راد خریداری کرد و به ابیاری این باغ اختصاص داد ولی پهلوی دوم دروازه ساعت از آب رودخانه را به رعایا بخشید . چون آب این رودخانه برای آبیاری سعدآباد کافی نبود ازدوازده رشته قنات های قدیمی و جدیدالاحداث استفاده گردید.
قنات های باغ سعد آباد
1- هراش آباد (به فتح هاء)
2- قنات قوام الدوله
3- قنات کاخ سنگی
4- قنات جعفرآباد
5- قنات آب نما
6- قنات کاخ سفید
7- قنات های دفتر مخصوص
8- قنات جوادیه
9- قنات گلخانه
10- قنات کاخ شمس
11- قنات خوابگاه 

تالار آینه

تالار آينه در غرب تالار سلام و در بالاي سر در و ايوان سنگي جلو سرسراي كاخ قرار دارد و يكي از تالارهاي مشهور كاخ گلستان است. ساخت تالار آيينه همزمان با تالار سلام حدود سال 1291 هـ.ق آغاز گرديد و ظاهرا در سال 1294هـ.ق پايان رسيد. در آغاز انتقال اشياء و آثار موزه قديم به موزه جديد، اين تالار به تخت طاووس و تاج كياني اختصاص داشت. شهرت عمده تالار آئينه علاوه بر تزئينات آن بيشتر به دليل نقاشي معروفي است كه مرحوم ميرزا محمدخان كمال الملك غفاري  بسال 1309 هـ.ق از آن ترسيم كرده و اينك در كاخ گلستان نگهداري ميگردد.

 

 

تالار سلام

پس از اولين سفر ناصرالدين شاه به اروپا در سال 1290 هـ.ق و ديدن موزه ها و گالريهاي بزرگ كشورهاي غربي وي تصميم گرفت كه موزه اي شبيه به موزه هاي اروپا در ارگ ايجاد نمايد. بدين منظور عمارت خروجي را تخريب و در عوض در سمت شمالغربي ودر جوار تالار عاج، بناهاي كاخ گلستان جديد، يعني سرسرا و تالار آئينه گلستان و اتاق موزه بنيان نهاده شد.

ساخت اتاق موزه در سال 1291 هـ.ق آغاز و در سال 1294 هـ.ق پايان يافت. ولي به دليل تزيينات زياد و چيدن اشياء كه با نظارت مستقيم شاه صورت ميگرفت بهره برداري از آن تا سال 1299 هـ.ق به طول انجاميد.

اين تالار ازهمان آغاز به منظور تاسيس وتشكيل موزه بناگرديد. ولي پس از انتقال تخت طاووس از موزه هاي قديم و تالار آئينه به آن و نيز برگزاري سلامهاي خاص ورسمي درآن بتدريج نام تالار سلام را به خود گرفت.

در اين تالار نفيس ترين اشياء و آثار هنري اهدايي، بويژه جواهرات سلطنتي نگهداري ميشد.  در سال 1345 به سبب برگزاري مراسم تاجگذاري محمدرضا شاه پهلوي در اين تالار، موزه آرايي آن بطور كلي دگرگون شد و به شكل امروزي درآمد.

در طبقه زيرين تالار سلام حوض خانه اي قرار دارد. امروزه حوض خانه وسيع زيرين به دو بخش تقسيم گرديده است : بخش شرقي با نام تالار مخصوص به نمايش هنرهاي ظريفه ايران در دوره قاجار، و بخش غربي آن با نام نگارخانه براي ارائه آثار نقاشي هنرمندان ايران دردوره قاجار اختصاص يافته است.